Rodzaje okien ze względu na sposób otwierania – przegląd rozwiązań

W typowych domach i mieszkaniach najczęściej wybiera się okno rozwierno-uchylne, ponieważ pozwala ono zarówno na pełne otwarcie skrzydła, jak i na bezpieczne uchylenie go od góry. W małych pomieszczeniach lepsze bywa okno uchylne, a przy wyjściach na taras wygodniejszy jest system przesuwny HST lub PSK. W artykule wyjaśniamy, jak działają poszczególne mechanizmy otwierania oraz kiedy dane rozwiązanie ma najwięcej sensu.

Jakie są główne sposoby otwierania okien?

Sposób otwierania skrzydła wpływa na bezpieczeństwo użytkowników, wygodę codziennego użytkowania oraz funkcjonalność pomieszczenia. W ofertach producentów można spotkać okna nieotwierane, rozwierne, uchylne, rozwierno-uchylne, przesuwne, obrotowe, odchylne i odstawne. Wybór mechanizmu powinien zależeć od metrażu, ustawienia mebli oraz sposobu, w jaki domownicy chcą wietrzyć poszczególne strefy domu.

Duże znaczenie ma również to, czy okno ma pełnić funkcję wyjścia na balkon lub taras. W takich miejscach sprawdzają się konstrukcje, które po otwarciu nie zajmują przestrzeni wewnętrznej i umożliwiają tworzenie szerokich przeszkleń. Poniższe zestawienie porządkuje najważniejsze typy okien ze względu na mechanizm pracy skrzydła.

Podstawowy podział wynika z ruchu skrzydła – okno może być uchylane, rozwierane, przesuwane, obracane lub odstawiane od ościeżnicy.

Okna nieotwierane i rozwierne – kiedy warto je stosować?

Okna fix i modele rozwierne to dwa skrajne podejścia do otwierania. Pierwsze w ogóle nie mają ruchomego skrzydła, drugie otwierają się w całości jak drzwi. Każde z tych rozwiązań sprawdza się w nieco innych warunkach.

Okna fix

Okna fix to konstrukcje bez okuć, klamki i ruchomego skrzydła. Dzięki temu przy zachowaniu tych samych wymiarów całej stolarki można w nich umieścić więcej szkła niż w oknie rozwiernym. Pomieszczenie jest lepiej doświetlone, a widok za oknem zyskuje charakter dużej, przeszklonej tafli.

W porównaniu z oknami otwieranymi fixy są stabilniejsze statycznie, mają lepsze parametry cieplne i nie wymagają sezonowej regulacji okuć. Ich cena bywa niższa, natomiast trzeba zaplanować sposób mycia od zewnątrz. Na parterze jest to proste, na wyższych kondygnacjach może być konieczne zlecenie prac firmie wysokościowej.

Najlepiej stosować je w towarzystwie innych okien otwieranych lub w budynkach z wentylacją mechaniczną, aby nie ograniczać wymiany powietrza. W domach jednorodzinnych często trafiają na klatki schodowe, do salonów z dużymi witrynami albo do pomieszczeń technicznych.

Okna rozwierne

Okna rozwierne otwierają się podobnie jak drzwi lub szafki. W Polsce najpopularniejsze są skrzydła otwierane do wewnątrz, natomiast wersje otwierane na zewnątrz nazywa się oknami angielskimi lub skandynawskimi. Mechanizm jest prosty, a klamkę najczęściej obraca się o 90 stopni.

Ten typ okna sprawdza się przede wszystkim w pomieszczeniach gospodarczych, piwnicach, strychach i kotłowniach. Zajmuje jednak przestrzeń wewnętrzną, dlatego w małych pokojach lepiej wybrać wariant uchylny lub rozwierno-uchylny. W punktach usługowych okna rozwierne bywają wykorzystywane jako okienka podawcze.

Okna uchylne, rozwierno-uchylne i odstawne – co wybrać?

W tej grupie znajdują się mechanizmy, które pozwalają wietrzyć pomieszczenie bez pełnego otwierania skrzydła. Dzięki temu parapet może pozostać zajęty, a domownicy zyskują większą kontrolę nad przepływem powietrza.

Okna uchylne

Okno uchylne otwiera się tylko od góry. Klamka znajduje się zwykle w górnej części skrzydła, ale może też występować po jego lewej lub prawej stronie. Obrót klamki o 180 stopni ustawia skrzydło w pozycji uchyłu.

Takie rozwiązanie sprawdza się w biurach, restauracjach, halach i budynkach przemysłowych, gdzie pełne otwarcie bywa zbędne albo niebezpieczne. Często wybierane jest też do pokoi dziecięcych, przedszkoli i szpitali, bo zmniejsza ryzyko wypadnięcia przez okno.

W porównaniu z oknami rozwiernymi modele uchylne nie wymagają opróżniania parapetu podczas wietrzenia. Rośliny, książki czy dekoracje mogą pozostać na miejscu, co ma duże znaczenie w wąskich pokojach.

Okna rozwierno-uchylne

To najpopularniejszy sposób otwierania okien w budynkach mieszkalnych i biurowych. Skrzydło można uchylić od góry albo otworzyć na oścież, co daje pełną swobodę przy wietrzeniu i myciu szyb. Użytkownik sam decyduje, czy potrzebuje delikatnego przepływu powietrza, czy intensywnej wymiany.

Wiele modeli ma funkcję pierwszeństwa uchyłu, zwaną potocznie tilt first. W takim układzie obrót klamki z pozycji zamkniętej do poziomej uruchamia uchył, a dopiero pozycja pionowa umożliwia pełne rozwarcie. To przydatne w obiektach, w których bezpieczeństwo jest priorytetem.

Dodatkową opcją bywa blokada pozycji rozwiernej na kluczyk. Dzięki niej tylko upoważnione osoby mogą całkowicie otworzyć okno, a pozostali użytkownicy nadal mogą je swobodnie uchylać.

Okna odstawne

Okna odstawne łączą funkcję standardowego otwierania z możliwością równoległego odsunięcia skrzydła od ościeżnicy. Po przestawieniu klamki całe skrzydło oddala się od ramy na całym obwodzie, tworząc szczelinę o szerokości około 6 milimetrów. W innych systemach ta wartość może wynosić blisko 8 milimetrów.

Dzięki równomiernemu odstawieniu okno sprawia wrażenie zamkniętego, ale zapewnia wentylację i skuteczniejszą ochronę przed hałasem, deszczem czy insektami. Taki mechanizm dobrze współpracuje z wariantami rozwierno-uchylnymi, dając bardzo szerokie możliwości wietrzenia.

Systemy przesuwne, obrotowe i odchylne w praktyce

Okna przesuwne sprawdzają się głównie jako drzwi tarasowe i balkonowe. Podczas otwierania nie zabierają miejsca we wnętrzu, dlatego można je montować w kuchniach na wysokości blatu albo w salonach z dużymi wyjściami do ogrodu. Wyróżnia się dwa popularne systemy – PSK oraz HST.

W systemie PSK obrót klamki o 90 stopni ustawia skrzydło w pozycji przesuwnej, a kolejny ruch w górę pozwala na uchył. Maksymalna szerokość konstrukcji PSK sięga 3300 milimetrów. W oknach HST po obrocie klamki o 180 stopni skrzydło podnosi się na specjalnych wózkach, po czym można je płynnie przesuwać. Dla pozycji mikrowentylacji skrzydło zatrzymuje się w odległości około 10 milimetrów od całkowitego zamknięcia.

Systemy HST dają większe możliwości konstrukcyjne – w wersjach białych można uzyskać wymiary do 6000 na 2700 milimetrów, a w kolorowych do 6000 na 2500 milimetrów. To dobre rozwiązanie przy dużych tarasach, choć sprawdza się także na mniejszych balkonach.

Okna obrotowe pracują wokół osi poziomej i najczęściej występują jako okna dachowe lub świetliki. Zaletą jest łatwe mycie z obu stron oraz wentylacja dwustrumieniowa, w której ciepłe powietrze uchodzi górą, a chłodne wchodzi dołem. Okna odchylne otwierają się na zewnątrz od dołu, co umożliwia wietrzenie podczas deszczu. W domach i ogrodach zimowych pojawiają się też okna harmonijkowe, które składają się z kilku skrzydeł i tworzą szerokie przejście.

Kierunki otwierania okien i oznaczenia rysunkowe

Kierunek otwierania skrzydła bywa mylony ze sposobem otwierania, choć obie informacje są równie istotne. Patrząc na okno od środka pomieszczenia, określamy go po położeniu zawiasów.

Okno lewe czy prawe?

Jeśli zawiasy znajdują się po prawej stronie ramy, a klamka po lewej, mamy do czynienia z oknem prawym. Gdy zawiasy są po lewej stronie, mówimy o oknie lewym. Ta zasada dotyczy przede wszystkim okien rozwiernych i rozwierno-uchylnych, które można otworzyć na oścież.

Dobór kierunku warto skonsultować z układem wnętrza. W kuchni skrzydło otwierane w przeciwną stronę niż blaty czy urządzenia ułatwia dostęp do świeżego powietrza. W sypialni czy salonie istotne jest, aby otwarte okno nie blokowało przejścia ani nie zasłaniało mebli.

Jak czytać oznaczenia techniczne?

Graficzne schematy otwierania okien opisuje norma PN-EN 12519:2007. Na rysunkach szczyt trójkąta wskazuje miejsce, w którym skrzydło odchodzi od ramy. Dla okien nieotwieranych pole może być puste albo oznaczone krzyżykami.

W opisach technicznych stosuje się też skróty, które ułatwiają zamówienie stolarki. Najczęściej spotykane to:

• 1-SK – okno jednoskrzydłowe,
• URL – uchylno-rozwierne lewe,
• URP – uchylno-rozwierne prawe,
• OL – okno lewe,
• OP – okno prawe.

W oknach dwuskrzydłowych jedno skrzydło może być rozwierne lewe, a drugie uchylno-rozwierne prawe. Dlatego na rysunkach często pojawiają się kombinacje symboli, które trzeba czytać osobno dla każdego skrzydła.